Cudzym słowem

Cudzysłów przyprawia o ból głowy z dwóch powodów (ale na szczęście głównie mnie :-)). Po pierwsze miewamy trudność z odmianą tego słowa, a po drugie nie zawsze potrafimy poprawnie zastosować tę parę znaków interpunkcyjnych w pisowni.

Deklinacja słowa „cudzysłów” może być kłopotliwa, dlatego poniżej serwuję odmianę przez przypadki. Dodatkowo załączam „słowo rów”, które odmienia się identycznie i powinno nam się nasuwać zawsze, kiedy pojawi się wątpliwość przy gimnastyce słownej związanej z cudzysłowem. W odmianie przez przypadki cudzysłów = rów.

(kto? co?) cudzysłów (rów)
(kogo? czego?) cudzysłowu (rowu)
(komu? czemu?) cudzysłowowi (rowowi)
(kogo? co?) cudzysłów (rów)
(z kim? z czym?) z cudzysłowem (z rowem)
(o kim? o czym?) o cudzysłowie (o rowie)

Dodatkowo, proponuję jeszcze jedno porównanie, ale tylko dla miejscownika, bo właśnie z cudzysłowem mamy kłopot najczęściej. „Z cudzysłowem” bo „ze słowem”.

Błędna odmiana słowa „cudzysłów” bierze się zapewne z porównania go do słowa „przysłowie”: przysłowia, ale cudzysłowu oraz z przysłowiem, ale z cudzysłowem. Jednak pamiętajmy, że „przysłowie” jest rodzaju nijakiego, a „cudzysłów” męskiego, dlatego odmianę cudzysłowu jest analogiczna do odmiany równie męskiego rowu, a nie nijakiego przysłowia.

Odrębną kwestią jest zastosowanie znaków interpunkcyjnych cudzysłowu w piśmie. W polskiej interpunkcji najczęściej stosujemy cudzysłów apostrofowy: „”, chociaż funkcjonuje również cudzysłów ostrokątny: » « lub « ».

Cudzysłów z ostrzami skierowanymi do środka służy do zapisu cytatów zagnieżdżonych, czyli np. „Kunegunda rzekła do Zygmunta: »Skąd wiedzieć wszystko, komu bije dzwon «”. Ostrza skierowane na zewnątrz stosowane są najrzadziej, głównie w publikacjach naukowych lub słownikach dla wyodrębnienia znaczeń.

Nade wszystko pamiętajmy, aby nie nadużywać cudzysłowów. Nie ma potrzeby ujmowania w cudzysłów słów potocznych, np. Policjant wlepił mi mandat - OK, Policjant „wlepił” mi mandat - błąd. Bez cudzysłowu piszemy również związki frazeologiczne, jak na przykład: Nasi sąsiedzi od zawsze drą koty - OK, Nasi sąsiedzi od zawsze „drą koty” - błąd.

Czyż stosowanie cudzysłowów nie jest proste jak drut?